TCDC Nakhon Si Thammarat - Design Competition

Written by Boonyasiri Samana, Natchapong Phromthirat, Chuthamanee Prada

เมื่อความศรัทธากลายเป็นสถาปัตยกรรม - นครศรีธรรมราชคือเมืองที่มีอายุกว่า 1,800 ปี แต่ความเก่าแก่ที่นี่ไม่ได้แช่แข็งอยู่แค่ในสถาปัตยกรรมหรือโบราณสถาน มันยังคงสะท้อนอยู่ในพิธีกรรมที่ยังมีมาตั้งแต่ในอดีตจนถึงปัจจุบัน และ ยังเต็มไปด้วยสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ที่ผู้คนที่เดินทางมากราบไหว้ทุกวัน รวมไปถึงงานหัตถกรรมและศิลปะที่ยังคงถ่ายทอดเรื่องราวความเชื่อของคนนคร

ความศรัทธาที่นี่จึงไม่ใช่ความสงบนิ่งเงียบงัน แต่เป็นพลังที่จัดจ้าน มีสีสัน และเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา

โจทย์ของโครงการนี้จึงไม่ใช่แค่การออกแบบพื้นที่สร้างสรรค์ แต่คือการตั้งคำถามว่า สถาปัตยกรรมจะสามารถถ่ายทอดพลังงาน ความเชื่อ และความศรัทธาของคนนคร ผ่านการออกแบบนั้นไว้ได้อย่างไร

รสนคร: เมื่อพื้นที่มีรสชาติ

เมื่อนครศรีธรรมราชแสดงถึงความเชื่อที่จัดจ้าน มีสีสัน จึงถูกนำมาเล่าผ่านแนวคิดหลักของโครงการคือ "รสนคร" ซึ่งไม่ได้หมายถึงรสอาหาร แต่คือรสของความเชื่อที่ถูกสั่งสมและถ่ายทอดผ่านกาลเวลา เป็นการรับรู้ที่เกิดจากการซ้อนทับกันของสามสิ่ง ได้แก่ เรื่องราว (Story) ผู้คน (People) และจิตวิญญาณ (Spiritual)

สามองค์ประกอบนี้ไม่ได้แยกออกจากกัน แต่ถูกจัดวางเป็นลำดับการรับรู้ที่ค่อยๆ ปรากฏขึ้นผ่านการเดินทางในอาคาร ตั้งแต่ก้าวแรกที่เข้ามา ไปจนถึงช่วงเวลาที่นั่งลงทำงานหรือเข้าร่วมกิจกรรมในพื้นที่

โดยพื้นที่จะถูกแบ่งออกเป็นสามส่วนหลักๆ ได้แก่ Spiritual Hall / People of Nakhon /Spiritual Lab

Zone 1 — Spiritual Hall โถงที่พูดถึงรสของเรื่องราวทางจิตวิญญาณ ของนครศรีธรรมราช

พื้นที่ทางเข้าที่ทำหน้าที่เป็น จุดหยุดหายใจ โถงต้อนรับทรงกลมได้แรงบันดาลใจจาก "โบสถ์มหาอุด" อุโบสถโบราณที่ปิดล้อมและตัดขาดจากบริบทโดยรอบ นำมาสลายรูปฟอร์มจนกลายเป็นโถงทรงกลมที่โอบล้อมผู้ใช้งานไว้ เพื่อรวมศูนย์พลังงานและความรู้สึกเข้าไว้ในจุดเดียว ภายในมีเสากลางที่ออกแบบให้ทำหน้าที่เหมือน "เครื่องราง" ของอาคาร ทั้งแสง สัดส่วน และความเงียบที่โถงนี้สร้างขึ้น ล้วนทำงานเป็น Transition Space เพื่อค่อยๆ ปรับสภาวะของผู้มาเยือนก่อนก้าวต่อไป

Zone 2 — People of Nakhon รสของความเชื่อถูกถ่ายทอดผ่านผู้คน วิถีชีวิต นำไปสู่การลงมือทำ

ต้องการให้พื้นที่นี้เปรียบเสมือนการขอพรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ หัวใจของโปรแกรม TCDC ถูกออกแบบให้เป็นทั้งห้องสมุด พื้นที่ Seminar และ Co-working Space ในพื้นที่ของ ห้องสมุด ผู้ออกแบบหยิบยกอัตลักษณ์ของ “พิธีกรรม” มาตีความใหม่ โดยนำแรงบันดาลใจจากการจุดธูปเทียน โทนสีส้มแดงแบบ Gradient สื่อถึงเปลวไฟ ขณะที่เสาไม้ถูกตีความใหม่ให้เปรียบเสมือนก้านธูปที่เรียงตัว ส่วน Seminar Space นั้น มีจอ LED กลมขนาดใหญ่ที่จะทำหน้าที่เป็นจุดศูนย์กลางของศรัทธาของพื้นที่ และยังสามารถปรับเปลี่ยนแสง สี ให้เข้ากับรสกิจกรรมที่หลากหลาย

 หน้าต่างถูกออกแบบเหมือนกรอบภาพที่เปิดมุมมองตรงสู่กำแพงเมืองเก่า พร้อมฝ้าเพดานที่แขวนกระจกพร้อมคำอวยพร เสมือนพรที่เกิดจากการเรียนรู้และการลงมือทำ

Zone 3 — Spiritual Lab รสสัมผัส และรับรู้จิตวิญญาณของนครผ่านประสบการณ์และการมีส่วนร่วม

Spiritual Lab มุ่งเน้นการปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับอัตลักษณ์ของเมือง ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมเชิงสร้างสรรค์ พื้นที่นี้ถูกกำหนดบทบาทให้เป็น “ลานพิธีกรรมร่วมสมัย” เพื่อรองรับกิจกรรม Workshop ที่ผสานวิถีความเชื่อพื้นถิ่นเข้ากับศาสตร์สมัยใหม่ อาทิ งานทัศนศิลป์ การเจริญสมาธิ โยคะมโนราห์และหนังตะลุง ภายในพื้นที่ Spiritual Lab ยังได้รับการเติมเต็มฟังก์ชันด้วย Studio สำหรับการบันทึกเสียงและผลิตพอดแคสต์ (Podcast) ซึ่งออกแบบมาเพื่อทำหน้าที่เป็นสถานีถ่ายทอดและสืบสานภูมิปัญญา วัสดุที่ใช้ในพื้นที่นี้บอกเรื่องราวได้ชัดเจน อิฐผนังถูกพัฒนาจากวัสดุท้องถิ่น เช่น เศษปูนจากการแก้บนผสมกับดินประทัด ก่อเรียงในลักษณะที่อ้างอิงกำแพงเมืองเก่า นี่คือการนำ ร่องรอยของความเชื่อ และความสำเร็จ มาเป็นส่วนหนึ่งของอาคาร

Spiritual Courtyard: เมื่ออาคารเปิดตัวเองสู่เมือง

โครงการนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่ในอาคาร ด้วยแนวคิด Spiritual Courtyard ลานกิจกรรมภายนอกถูกออกแบบให้เชื่อมต่อกับสวนสาธารณะและอนุสาวรีย์โดยรอบ รองรับกิจกรรมชุมชนตั้งแต่ตลาดดูดวง ลานสาธิตพิธีกรรม ไปจนถึงเทศกาลภาพยนตร์ที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อและจิตวิญญาณ อาคารจึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเป็นกล่องที่เก็บโปรแกรม แต่กลายเป็น จุดเชื่อมระหว่างพลังงานของเมืองกับพลังงานของผู้คนภายใน

สิ่งที่น่าสนใจของ TCDC Nakhon Si Thammarat ไม่ใช่แค่การออกแบบที่อ้างอิงวัฒนธรรม แต่คือการออกแบบสถาปัตยกรรมเพื่อสร้างสรรค์ประสบการณ์ที่สัมผัสได้จริง ไม่ใช่เพียงมองผ่าน เพราะในท้ายที่สุด "รสนคร" นั้น ไม่ใช่สิ่งที่บอกเล่าได้ด้วยคำ แต่ต้องรับรู้ด้วยการอยู่ในพื้นที่